Współczesny rynek pracy przechodzi dynamiczną transformację pod wpływem rosnącej obecności przedstawicieli generacji Y i Z. Dla tych grup kluczowe staje się osiągnięcie równowagi między pracą a życiem prywatnym (work-life balance), co obejmuje m.in. elastyczne formy zatrudnienia, możliwość pracy zdalnej, a także dbałość o dobrostan psychofizyczny. Polskie przedsiębiorstwa, mimo rosnącej świadomości w tym zakresie, wciąż wykazują ograniczoną gotowość do implementacji rozwiązań wspierających ten model funkcjonowania. Utrzymywanie tradycyjnych struktur, nadmierna kontrola i brak kultury zaufania skutkują frustracją i fluktuacją młodych kadr.

Badania wskazują, że organizacje, które nie dostosują się do oczekiwań młodego pokolenia, mogą mieć trudności w pozyskaniu i utrzymaniu talentów. Niezbędna staje się więc transformacja kultury organizacyjnej w kierunku elastyczności, partycypacji oraz zorientowania na dobrostan pracowników. 

Polska systematycznie awansuje w rankingu HDI, którego ważnym elementem, obok oczekiwanej długości życia i dochodu narodowego per capita, jest poziom edukacji. Utrzymanie dynamiki poprawy jakości życia obok czynników ekonomicznych pozostaje silnie skorelowane z poziomem edukacji i świadomości społecznej. W warunkach polskich oznacza to konieczność tworzenia coraz lepszych warunków dla edukacji ustawicznej i łączenia różnych kompetencji w ścieżkach kształcenia od poziomu podstawowego do wyższego.  

W Polsce, po latach wysokiego poziomu skolaryzacji, coraz wyraźniejszy staje się trend malejący, co pozwala stwierdzić wyczerpywanie się ekstensywnego modelu rozwoju edukacji. Z uwagi na to, że współczynniki skolaryzacji w Polsce są nadal znacząc niższe niż np. w wiodących w dynamice rozwoju krajach azjatyckich, to konieczne są działania, które pozwolą, w warunkach gospodarek i społeczeństw opartych na wiedzy, na bardziej elastyczny model edukacji pozwalające na większą indywidualizację ścieżek kształcenia przy zachowaniu rozwoju kompetencji społecznych, z założeniem promowania kształcenia w pełnym cyklu jak największej grupy osób w populacji. 

Wymaga to jednak większej uwagi w zakresie dystrybucji środków finansowych i oczekiwania nie tylko efektów w postaci zysków prywatnych firm edukacyjnych, ale ciągłości działania sektora publicznego w ujęciu równości dostępu do dobrej jakości edukacji na każdym jejstopniu. Kształcenia prywatne ukierunkowane przede wszystkim na krótkoterminowe zyski nie pozwoliło dotychczas na realizowanie tej misji w Polsce, co pokazały ostatnie lata funkcjonowania tego sektora. Ciężar edukacji spoczywa więc nadal na podmiotach edukacji publicznej; warto przy tym podkreślić, że wszystkim się to po prostu opłaca. 

System edukacji wymaga dziś jednak szerszej weryfikacji, koordynacji i wdrożenia form i trybów kształcenia z jednej strony uwzględniających potrzeby i wyzwania świata cyfrowego (w tym wykorzystania AI), ale przy jednoczesnym wykorzystaniu szans jakie daje świat cyfrowy, który pozwala na lepsze rozpoznanie kompetencji oraz możliwości jednostek. Pozwoli to na lepsze zarządzanie cyklem kształcenia, szczególnie w kontekście kształcenia ustawicznego i zwiększania skolaryzacji w całym cyklu edukacyjnym. Wyławianie i rozwój najzdolniejszych jednostek wymaga przy tym uwzględnienia całego ekosystemu otoczenia społecznego i inkluzywności wszystkich uczestników procesu edukacyjnego. 

Talenty muszą mieć przecież z kim współpracować w zespołach rozwojowych. Ten aspekt niestety mocno jeszcze odróżnia polski system edukacji i rozwoju, który nie jest nastawiony na kooperację i partnerstwo. Oczywiście wymaga to wyższych nakładów na edukację i w szerszym sensie procesy rozwojowe, ale w długim terminie można ustalić, że występuje dodatni i istotny związek wydatków na badania naukowe i prace rozwojowe ze wzrostem PKB. Każdy wzrost udziału wydatków w PKB o 0,1 punkta procentowego oznacza wyższy wzrost PKB między ok. 0,8 pp. do ok. 1,3 pp.  

Oznacza to, że każda wydatkowana złotówka daje efekt między ok. 8 a 13 złotych wyższego PKB, co potwierdzono w raporcie przygotowanym z inicjatywy Konferencji Rektorów Uczelni Ekonomicznych. Bardziej holistyczne podejście w tym zakresie wymaga mocnego uwzględnienia edukacji w tych procesach, bo nie są one odrębne od realiów działania państwa. Duże znaczenie ma w tym współpraca jednostek odpowiedzialnych za różne etapy edukacji (od kształcenia podstawowego do wyższego) co pozwoliłoby na lepsze identyfikowanie indywidualnych predyspozycji oraz bardziej efektywne kształcenie i samorozwój zgodne z kompetencjami jednostek. 

Stąd płynie teza, że zdolni uczniowie powinni być odpowiednio wcześnie włączani w proces edukacyjny – we współpracy z nauczycielami na zasadach partnerskich, w pracę koncepcyjną i zespołową np. poprzez współprowadzenie zajęć. Wspieranie szczególnie uzdolnionych osób zwiększa zdolności konkurencyjne państwa, ale wymaga osadzenia i szerszego kontekstu społecznego poprzez budowanie kooperacji i partnerstwa w edukacji publicznej i powszechnej.  

Dużą korzyścią społeczną będzie zwiększenie inkluzywności w procesie edukacji i świadome zarządzanie talentami, aby mogły z jednej strony stanowić filar innowacyjności gospodarczej, społecznej i naukowej państwa. Doświadczenia państw o najwyższych wskaźnikach jakości życia i skolaryzacji pokazują znaczenie przede wszystkim wynajdywania talentów i ich rozwoju na każdym etapie kształcenia, ale z szerokim uwzględnieniem kontekstu i ról społecznych, szczególnie w kontekście współpracy z wszystkimi uczestnikami procesu kształcenia w dobrze rozumianej równości szans i doborze ról zgodnie z posiadanymi kompetencjami. 

Uczelnie muszą stawiać na innowacyjność, inkluzyjność i doskonałość. Ich obowiązkiem jest ciągła ewolucja i adaptacja, która pozwoli przygotować studentów na wyzwania i możliwości stale zmieniającego się globalnego biznesu. Uczelnie powinny tworzyć wizje i marzenia oraz coraz głębiej współpracować z biznesem. 

Przyszły lider musi być przygotowany na różne sytuacje a zatem ważne jest kształcenie ludzi, którzy będą przygotowani na nieznane i nie będą bali się podejmować ryzyka. Istotne jest też kreatywne myślenie i krytyczne podejście do różnych sytuacji. 

Symbioza między teoretycznym zrozumieniem a praktycznym doświadczeniem powinna dominować w obecnym kształceniu studentów/liderów (staże zawodowe w przedsiębiorstwach, organizacjach pozarządowych, udział w programach realizowanych za granicą). Takie podejście przygotowuje nie tylko na wyzwania realnego świata i ma kluczowe znaczenie dla rozwoju liderów, ale wspiera kulturę innowacji, która jest niezbędna do utrzymania znaczenia w stale zamieniającym się globalnym otoczeniu. 

Rosnące znaczenie etycznych i zrównoważonych praktyk w programach nauczania to odzwierciedlenie szerszego zapotrzebowania na społeczną odpowiedzialność biznesu i zrównoważony rozwój. W ten sposób szkoły biznesu kształtują nie tylko nie tylko wykwalifikowanych profesjonalistów, lecz także świadomych liderów, którzy mogą podejmować decyzje mające pozytywny wpływ na społeczeństwo i środowisko. 

Kształtowanie umiejętności przyszłych liderów powinno dotyczyć: umiejętności cyfrowych (podstawowa obsługa oprogramowania, zrozumienie protokołów cyberbezpieczeństwa, współpraca ze sztuczną inteligencją), umiejętności miękkich (komunikacja, krytyczne myślenie, praca zespołowa, umiejętności adaptacyjne) i zaawansowanych umiejętności technologicznych (analiza danych, uczenie maszynowe, tworzenie treści cyfrowych). Niebagatelne znaczenie odgrywa także indywidualizacja kształcenia. 

Kolejne pokolenie liderów biznesu musi być krytycznie myślące, świadome i odpowiedzialne społecznie. 

Technologia to nie tylko narzędzie – to siła, która zmienia samą definicję firmy. 

Kiedyś firma to było miejsce, maszyny, hierarchia, nazwisko założyciela na szyldzie. Dziś? Firma może być kilkoma linijkami kodu, profilem na platformie albo zespołem rozproszonym po trzech kontynentach, który nigdy nie spotkał się fizycznie. 

To nie jest tylko zmiana operacyjna. To zmiana strukturalna. 

Technologia pozwala firmom działać jako sieci, a nie hierarchie. Zmienia sposób zarządzania, podejmowania decyzji, nawet zatrudniania. Coraz częściej pracujemy z botami, korzystamy z AI jako współpracownika, nie narzędzia. 

Po drugie, technologia zmienia źródła wartości. 

Wartość firmy nie musi już pochodzić z kapitału czy nieruchomości – może pochodzić z algorytmu, danych, modelu platformowego. Dziś jeden programista może stworzyć rozwiązanie warte więcej niż fabryka. I to się już dzieje – także w Polsce. 

Po trzecie, technologia zmienia zaufanie i relacje. 

Nie musimy znać firmy, żeby jej ufać. Wystarczy rating, opinie, blockchain. Technologia przejmuje rolę arbitra wiarygodności – a to uderza w tradycyjne instytucje, w model kontroli, w centralizację. 

Na końcu zaś: technologia zmienia po prostu to, czym firma jest. 

Powstają firmy bez biur, bez prezesów, bez krajów. Co najciekawsze, coraz częściej firma to nie ludzie wspierani przez maszyny, tylko maszyny wspierane przez ludzi. 

I to jest najważniejsze: firma przestaje być miejscem. Firma staje się procesem. 

Jeśli Polska chce być innowacyjna, musi tę zmianę zrozumieć, nie tylko wspierając innowacje technologiczne, ale też przeprojektowując modele ekonomiczne, które je utrzymują. Inaczej będziemy ciągle próbować zarządzać przyszłością za pomocą narzędzi przeszłości. 

Duże modele językowe (LLM – Large Language Models) w ostatnich trzech latach zyskały olbrzymią popularność. Modele te zaliczane są do narzędzi sztucznej inteligencji, które zastępują procesy myślowe człowieka algorytmami komputerowymi tworzonymi przez człowieka. Modele językowe polegają na tworzeniu nowego tekstu, który powstaje na bazie dostępnych tekstów. 

Znaczenie tych modeli w ostatnich kliku latach bardzo wzrosło dzięki zwiększeniu mocy obliczeniowych komputerów, dostępności olbrzymich baz danych oraz postępowi w zakresie równoległego przetwarzania danych. 

Modele językowe wykorzystywane są przede wszystkim w: generowaniu tekstu, tłumaczeniu tekstu z jednego języka na inny, opracowaniu podsumowania na zadany temat, generowaniu kodu programu komputerowego, tworzeniu chatbotów i agentów AI. To z kolei powoduje, że modele te mogą być (i są) stosowane w wielu dziedzinach życia, takich jak biznes, edukacja, medycyna, sieci społeczne itd., co przynosi duże korzyści człowiekowi.  

Niestety rodzi to też wiele zagrożeń, przede wszystkim: szerzenie dezinformacji, wykorzystanie fałszywych danych, brak możliwości wyjaśnienia metod nawet przez twórców modeli, wykorzystanie tych modeli dla niszczenia ludzi, stopniowe wyłączanie funkcji mózgu człowieka. 

Czy polskie samorządy mają dziś wystarczające środki, by sprostać rosnącej liczbie zadań? Czy po ostatnich zmianach ustawowych finanse JST są bardziej stabilne, a samorząd rzeczywiście samodzielny? A może potrzebujemy nie tylko reform w systemie dochodów, ale także ponownego zdefiniowania, co należy do kompetencji gmin, powiatów i województw? 

Podczas panelu „Samorząd – czas na zmiany?” podejmiemy tematy realnych możliwości jednostek samorządu. Dyskusja dotyczyć będzie także wyzwań demograficznych: jak w obliczu starzejącego się społeczeństwa, wyludniania mniejszych gmin, odpływu młodych osób do dużych miast i niskiego przyrostu naturalnego samorządy mogą pozostać motorem rozwoju lokalnych społeczności? 

Problem nierówności (i równości) jest wielowymiarowy: począwszy od skali mikro, zróżnicowania pomiędzy ludźmi, po nierówności w skali globalnej odzwierciedlające zróżnicowanie siły ekonomicznej, politycznej, kulturowej. 

Konsekwencje braku równości odnajdujemy na każdym poziomie. W kontekście politycznym widać je np. bardzo mocno, gdy kraje militarnie i ekonomicznie silniejsze decydują o roli słabszych. Przykład widzimy chociażby w ostatnich dniach w kontekście rokowań pokojowych dotyczących przyszłości Ukrainy. 

Nierówność powoduje obawy. W raporcie CBOS „Młodzi Polacy o wyzwaniach stojących przed ich pokoleniem” 61% respondentów w wieku 18-44 lat obawia się lub zdecydowanie obawia się tego narastania nierówności ekonomicznych na świecie. Zjawiska tego obawia się większy odsetek osób niż zmian klimatu czy pandemii potencjalnie groźniejszych niż COVID-19. 

Te obawy mają bardzo konkretne konsekwencje społeczne: poszukujemy rozwiązań, które pozwolą niwelować nierówności. Do takich instrumentów należy progresywny system podatkowy, instytucja płacy minimalnej czy większość instrumentów polityki społecznej. 

Z punktu widzenia ekonomii kluczowe znaczenie ma natomiast odpowiedź na pytanie, czy dążenie do równości musi wiązać się ze spadkiem efektywności. Porównanie zamożności i tempa wzrostu państw rozwiniętych (np. krajów skandynawskich i anglosaskich) ukazuje, że odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. W istocie nie jest to bowiem wybór pomiędzy równością a nierównością, ale o pytanie, jak znaczne powinny być nierówności i w jakich obszarach są one szczególnie (nie)pożądane. 

Sztuczna inteligencja na uczelniach wyższych to nie tylko narzędzie wspierające badania, administrację i dydaktykę, lecz przede wszystkim katalizator głębokiej, systemowej transformacji edukacji. Uczelnie powinny odgrywać rolę lidera tej zmiany: rozwijać kompetencje cyfrowe wśród studentów i pracowników, a jednocześnie kształtować odpowiedzialne, etyczne i transparentne standardy wdrażania AI. 

Na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu koncentrujemy się na praktycznym wykorzystaniu sztucznej inteligencji: prowadzimy badania nad jej zastosowaniem w zarządzaniu, rozwijamy metodykę dydaktyki z elementami AI, wdrażamy rozwiązania wspierające umiędzynarodowienie, a także automatyzujemy procesy administracyjne.  

Mierzymy się przy tym z wyzwaniami: ograniczonymi zasobami, potrzebą zmiany kultury organizacyjnej oraz integracją AI z istniejącą infrastrukturą. Dzielimy się naszymi doświadczeniami, by inspirować innych do odpowiedzialnego działania.